تبلیغات اینترنتیclose
محل منظومه شمسی در كهكشان راه شيری محل منظومه شمسی در كهكشان راه شيری
معلم . دزفول
نمونه سوالات دوره راهنمايي-دانستنيهاي براي دبيران محترم و دانش آموزان

 

 

 

مقدمه

 

شب هنگام آسمان را نگاه کنید. حتماً یک یا چند تایی از سیّارات منظومه ی شمسی را خواهید دید. با چشم غیرمسلح مشاهده ی پنج سیّاره امکان پذیراست، امّا دو سیّاره دیگر بسیار دورهستند که بتوانید آنها را مشاهده کنید. همراه با زمین، این سیّارات مجموعه سیّارات هشت گانه را تشکیل مـی دهـند که پیرامـون خورشـید سـتاره ی غـول پیـکر منظومه ی شمسی است در گردشند.

 

 

محل منظومه شمسی در كهكشان راه شيری

 

منظومه ی شمسی قدمتی بسیار طولانی دارد. دانشمندان براین باورند که زمان تشکیل منظومه ی شمسی پنج میلیارد سال قبل صورت گرفته است، زمانی که انبوه توده هایی از گاز و گرد و غباردر هم فرورفتند و دراثرنیروی جاذبه به سوی هم کشیده شدند. این توده ی گاز وغبارضمن کوچک شدن، در بخش میانی خود که عمده ی مواد را درخود جای داده بودداغ تر شد و سرانجام این صفحه ی چرخان، ابر خورشید وهمه ی سیّارات را تشکیل داد.

 

 

 

 

1)ابرچرخان 
توده ی ابرضمن انقباض شروع به چرخیدن کرد و به صورت    صفحه ای چرخان در آمد. قسمت مرکزی این صفحه ی چرخان در حالی که گاز و گرد و غبار در اثر جاذبه ی این ابر در هم فشرده می شدند داغ ترین بخش این ابر چرخان را تشکیل داد.


2) داغ و سرد
    در عمق مرکز این ابر، میزان دما و فشار به حدی بالا رفت که موج شروع واکنش همجوشی هسته ای گردید و در نتیجه خورشید نورانی ما شکل گرفت.

 

(3تشکیل سیّارات

   مواد پیرامون صفحه ی چرخان که در مرکز آن خورشید درخشـان قرار داشـت به روی هم انباشتـه شدند و اجرام بزرگتری را تشکیل دادند و این اجرام بعداً سیّارات  منظومه ی شمسی را به وجود آوردند.

 

4) گسترش منظومه ی شمسی

    سیّارات درونی مقدار قابل ملاحظه ای از مواد موجود در منظومه ی شمسی را جذب کردند و سیارات بیرونی مقدار زیادی یخ و سپس حجم قابل توجهی از گازهیدروژن را جذب کردند و چهار سیّاره ی خارجی غول پیکر گازی شکل  منظومه ی شمسی را تشکیل دادند. سیّارات درونی در اثر جذب سنگ ها و فلزات چگال تر شدند و چهار سیّاره ی عطارد، زهره، زمین و مریخ از این نوع سیارات هستند.

 

سقوط شهاب سنگ ها

شهاب سنگ ها توده هایی از مواد جامد هستند که از فضا سقوط می کنند و روی سطح زمین فرود می آیند ومطالعه ی آنها مارا از نحوه ی تشکیل منظومه ی شمسی آگاه می کند. اکثر شهاب سنگ ها از جنس سنگ هستند و بعضی ازآنها نیز از جنس فلز یا ترکیبی از سنگ و فلز می باشند. قدرت تشکیل بعضی از آنها به روزهای نخستین منظومه ی شمسی   بر می گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

دانستنی هایی درباره ی خورشید

فاصله از زمین: 6149 میلیون کیلومتر

قطر: 391 میلیون کیلومتر

عمر: 54 میلیارد سال

دمای سطح: 6000 درجه ی سانتی گراد

دمای درون هسته:15000000درجه ی سانتی گراد


خورشید که در روزهای آفتابی به روشنی می درخشد، از مهمترین اجرام آسمانی به شمار می رود. علاوه بر اینکه، زمین را روشن و گرم می کند، همراه سیارات و اجـرام دیـگری کـه به دور آن مـی چـرخنـد، مرکـز  منظومه ی شمسی نیز می باشد. خورشید هم ستاره ای است، همانند سایر ستارگانی که شب در آسمان چشمک  می زنند، امّا به دلیل فاصله ی دورشان در مقایسه با خورشید خیلی کم نور تر به نظر می رسند.

 

 

 

 

 

 

 

 

خورشید نیز نظیر سایر ستارگان، کره ی عظیمی از گاز است که توسط نیروی جاذبه ی خودش شکل متراکم و یکپارچه ای به خود گرفته است. فشار حاصل از این تراکم باعث می شود مقداری از اتم های گاز با هم ترکیب شده و طی فرآیندی به نام «همجوشی هسته ای » مقادیر عظیمی انرژی آزاد شود. علت درخشیدن خورشید، آزاد شدن این انرژی است.

 

منطقه ی جریان همرفتی

بمب خورشیدی                               

   مخرب ترین حادثه ای که عامل آن انسان بوده است، انفجار بمب هیـدروژنی اسـت. واکـنـش در بمـب هیـدروژنی مشـابه فرآیـند همـجوشـی در درون خورشـید است.امّا مقدار انرژی آزاد شده از خورشید درهر ثانیه میلـیـون هـا برابر انـرژی  قدرتمند ترین بمب هیدروژنی می باشد.

همجوشی هسته ای در هسته ی خورشید روی می دهد. فوتونتهایی که آزاد می شوند از میان لایه ی بعدی خورشید به نام « منطـــــقه ی تابشی» عبور می کنند. ازاین منطقه، جریان های عظیم گاز به صورت حلقه های تو در تو در اثر جریان همرفتی می چرخند و انرژی را با خود به سطح خورشید منتقل می کنند. سپس این انرژی به صورت تابش در فضا آزاد می شود و سیّارات را گرم می کند

 

 

 

 

 

 

منطقه ی رادیوآکتیو

در درون خورشید، هسته های اتم کوچک هیدروژن به نام پروتون با هم ترکیب شده و اتم هیدروژنی با هسته ی سنگین به نام دوتریم را تشکیل می دهد.

 

هسته ی خورشیدی

به خاطر بالا بودن فشار، دوهسته ی اصلی دوتریم با هم ترکیب شده و تشکیل اتم هلیم را می دهند. یکی از نتایج این همجوشی، آزاد شدن بسته های کوچک انرژی به نام فوتون است.

 

خورشید تنها ستاره ای است که تا اندازه ای به زمین نزدیک است و ما می توانیم گرمای آن را حس کنیم. دومین ستاره ی نزدیک به زمین، ستاره ی پروکسیما قـنـطورس اسـت. نـور خورشــید 38 دقیـقه و نـور قنطورس 34 سال طول می کشد که به زمین برسد!

 

 

 

 

 

 

 

منظومه ی شمسی چند سیّاره دارد؟

منظومه ی شمسی دارای هشت سیاره است که به دور خورشید می گردند. درضمن، مجموعه ای ازاجرام آسمانی سنگی کوچکی نیز وجود دارند که «کمربند سیارات خرد» نامیده می شوند و بین مدار مشتری و مریخ قرار دارند. با چشم غیرمسلح فقط پنج سیاره را می توان دید که عبارت اند از: عطارد، زهره، زمین، مریخ، مشتری و زحل. دو سیاره دیگر آنقدردورند که بدون تلسکوپ دیده نمی شوند.

نام سیارات به ترتیب وسعت

1.مشتری     2.زحل         3.اورانوس         4.نپتون   

5.زمین           6.زهره         7.مریخ             8.عطارد    

 

نام سیارات به ترتیب فاصله از خورشید

1. عطارد(تیر)        2. زهره (ناهید)            3. زمین                 4. مریخ (بهرام)    

5. مشتری (برجیس، ژوپیتر)   

6. زحل(کیوان)        7. اورانوس                 8. نپتون 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عطارد

عطارد يا تير نخستين و نزديكترين سيارة منظومه شمسي به خورشيد است و از نظر اندازه نسبت به ديگر سيارات كوچكترين آنها نيز مي‌باشد، قطر آن به 4880 كيلومتر مي‌رسد.

 اين سياره در يك مدار بيضي شكل به دور خورشيد مي‌گردد، در نزديكترين فاصله از خورشيد تنها 9/45 ميليون كيلومتر از خورشيد دور است و در دورافتاده‌ ترين مكان از مركز منظومه

شمسي (خورشيد) 7/69 ميليون كيلومتر فاصله دارد، لذا همواره در اطراف خورشيد حضور دارد و تنها در موقع طلوع و غروب قابل رويت است. اين سياره بسيار گرم بوده، درجه حرارت در هنگام روز در سطح آن به حدود 350 درجه سانتيگراد رسيده و در شب هنگام به 173 درجه زير صفر كاهش مي‌يابد. اين سياره در هر88 روز يكبار يك دور به گرد خورشيد مي‌چرخد در حاليكه در مدت 5/58 روز يك دور به دور خود مي‌چرخد.

در عطارد هيچگونه جوي حضور ندارد ولي برخي مطالعات مقدار كمي گاز هليوم را گفته مي‌شود از طريق بادهاي خورشيدي به گرد اين سياره قرار گرفته‌اند اثبات مي‌كند.

چهره‌اي شبيه به كره ماه دارد. حفره‌هاي بسيار كوچك و يا بزرگ در سطح آن ديده مي‌شود كه حكايت از برخورد شهاب‌سنگهاي كوچك و بزرگ و قديمي دارد. قطر برخي از دهانه‌ها به ده‌ها كيومتر مي‌رسد. برخي از اين دهانه‌ها محل خروج مواد مذاب بوده كه امروزه با سنگهاي مذاب پر كرده است.

گرچه از گذشته نسبتاً دور سياره نيز با كمك تلسكوپ مورد مطالعه قرار مي‌گرفته ولي از سال 1974 با پرواز نفيسه مارينر 10 از كناره عطارد چندين هزار عكس از دشتهاي مسطح و گودالهاي كم وبيش بزرگ به زمين مخابره گرديد. مارينر 10 ميدان مغناطيسي ضعيفي حدود 1% ميدان مغناطيسي زمين را در مورد اين سياره كشف نمود.

 

عطارد براي آنكه در دل خورشيد سقوط نكند و جذب آن نشود دست به مقابله زده است. براي اين كار، اين سياره با سرعت سرسام‌آوري به گرد خورشيد مي‌چرخد و سريعترين سرعت چرخشي به دور مركز منظومه شمسي را از آن خود كرده است.   اين سرعت به  حدي است كه يك سال اين سياره كمتر از سه ماه (9/87 روز) به طول مي‌انجامد، ا ز اين رو به آن «بادپا»نيز مي‌گويند.

مدار اين سياره بيضي بوده و با فاصله اندكي (بطور متوسط 9/57 ميليون كيلومتر از خورشيد قرار دارد.) از روي زمين اين سياره در اطراف خورشيد ديده مي‌شود گاهي كمي بعد از غروب آفتاب در بالادست خورشيد و زماني كه به آن سوي اين ستاره مي‌رسد قبل از طلوع آفتاب در بالاي افق شرقي ديده مي‌شود.

سياره عطارد با جرم ناچيزش در مقايسه با ديگر سيارات از جاذبة كمي برخوردار است. و قادر به حفظ و نگهداري جوي در اطراف خود نيست، بلكه گفته مي‌شود در نتيجه طوفانهاي مغناطيسي از سوي خورشيد مقداري از اتم‌هاي هليوم باردار در اطراف ميدان مغناطيسي اين سياره بدام افتاده‌اند و فشار جوي ناچيزي به ميزان كمتر از  يك ميليارديم فشار جوي زمين ايجاد نموده است براي خنثي كردن جاذبة سطحي اين سياره و خارج شدن از سطح آن تنها سرعتي به اندازة 25/4 كيلومتر بر ثانيه نياز است، درحاليكه درمورد زمين اين مقدار حدود 11 كيلومتر بر ثانيه است.

چهره اين سياره بر اثر بمبارانهاي شهابسنگي به صورت آبله‌‌گوني درآمده است، ولي دشت‌هاي وسيعي نيز در ميان گودالها ديده مي‌شود. نام «كوئي پر» كاوشگر نامي سيارات نيز به يكي از گودالهاي بزرگ سياره عطارد تعلق يافته است (به قطر 25 كيلومتر.)

دانشمندان معتقدند بر اثر برخورد سهمگين يك شباهسنگ بر اين سياره در گذشته بسيار دور، در نقطه مقابل اين برخورد امروزه رشته كوههايي ظاهر شده است. در هر حال شهابسنگ‌ها سطح اين سياره را در امان نگذاشته اند .

محل اصابت اين برخورد عظيم را كه امروزه ديواره‌هاي بلند و مدوري آن را احاطه كرده به حوضه كالوريس به قطر 1300 كيلومتر معروف است.

چگالي اين سياره به ميزان 4/5 گرم بر سانتيمتر مكعب تخمين زده شده كه تقريباً معادل چگالي زمين است. اين حقيقت دانشمندان را بر آن داشته كه تصور كنند ـ مركز اين سياره از فلزات سنگيني چون آهن تشكيل يافته كه با توجه به حركت آرام چرخشي اين سياره به دور خود ميدان ضعيف مغناطيسي در خود ايجاد كرده است. فشار بادهاي خورشيدي اين ميدان ضعيف را در جهت مقابل به خورشيد بسيار فشرده و در پشت آن بسيار گسترانده است. گروهي ديگر از دانشمندان پيدايش نيروي مغناطيسي را در عطارد به وجود ميدان مغناطيسي سنگواره‌اي نسبت مي‌دهند كه از روزگاران قديم حاصل شده و باقي مانده است ـ در هر حال علت واقعي اين ميدان معلوم نيست.

از نكات جالب اين سياره وضعيت چرخش آن به دور خود و خورشيد و طول شب و روز در آن است كه به كمك تصوير زير قابل درك است.

اين سياره مدار خود را به دور خورشيد88 روزه طي مي‌كند در حاليكه يك دور گردش عطارد به دور خود 5/58 روز زميني به طول مي‌انجامد، به عبارت ديگر هر سه بار چرخش وضعي معادل 2 سال عطارد است. عجيب‌تر اينكه يك شبانه روز عطارد معمولاً 176 روز طول مي‌كشد و از طلوع تا غروب آن حدود 88 روز زمان مي‌طلبد ـ توضيح اين واقعيت را در زير همراه با شكل مي‌بينيد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ناهید(زهره)

زهره از درخشان‌ترين جرم آسماني است كه الهه زيبايي يا «ونوس» نام گرفته است، دومين سياره نزديك به خورشيد است، از نظر اندازه خيلي به زمين شباهت دارد و به خواهر زمين معروف است.

اين سياره به خورشيد نزديك بوده و در حول و حوش خورشيد قبل و بعد از طلوع و غروب آفتاب مشاهده مي‌شود. فاصلة اين سياره بطور متوسط 5/10 ميليون كيلومتر از خورشيد است.

به علت نزديكي اين سياره به خورشيد روزها درجه حرارت به شدت بالا مي‌رود ولي در شب هنگام از حرارت آن چندان كاسته نمي‌شود.

اين سياره در حاليكه هر 225 روز يك بار به گرد خورشيد مي‌چرخد، هر 243 روز يك مرتبه به دور خورشيد چرخش دارد و از اين رو در ميان سيارات حالت استثنايي دارد.

از درون تلسكوپ‌هاي قوي و يا بررسي تصاوير فضايي از سياره ناهيد، جو غليظي را در اطراف آن مشاهده مي‌كنيم يعني برخلاف سياره عطارد، اين كره را گازهاي غليظ گازكربنيك، ازت و گاز اسيدسولفوريك احاطه كرده است. به همين علت نمي‌توان چهره واقعي اين سياره را مشاهده نمود و ارتفاعات وناهمواريهاي آن را دريافت.

هرچه از بالاي جو سياره به اعماق آن و به سطح سياره نزديك شويم به درجه حرارت و فشار افزوده مي‌شود.

صبح هنگام در زماني كه اين سياره در بالادست خورشيد قرار داشته باشد بسيار به ما نزديك بوده و هلالي شكل است و در زماني كه بعد از غروب آفتاب در آسمان ظاهر شود از ما دورتر بوده، بخش وسيعي از قرص سياره مشخص است چون كم‌كم به پشت خورشيد رفته و از ما فاصله مي‌گيرد.

اين سياره نخستين بار به وسيله گاليله رصد شده و او هلالهاي گوناگون اين سياره را مشاهده نموده است.

امروزه با دوربين‌هاي قوي و هلال سياره زهره و قوس باريك نسبتاً روشني كه محيط اين سياره را منور و مشخص مي‌كند قابل رؤيت است.

دورصدهاي متوالي چرخش ابرهاي اطراف سياره كه به سرعت در حال گردش هستند قابل درك است، مدت زمان چرخش ابرها حول سياره حدود 4 روز محاسبه شده است.

زهره بجز خورشيد وماه و برخي دنباله‌دارها پرنورترين جرم آسماني است. زماني، اين سياره قبل از طلوع آفتاب پيداست و چند ماهي نيز در سمت ديگر خورشيد بعد از غروب در آسمان ظاهر مي‌شود.

اين سياره از نظر زاويه‌اي حداكثر 46 درجه از خورشيد فاصله مي‌گيرد و به اين ترتيب در اين زمان تا 3 ساعت قبل از طلوع و يا بعد از غروب آفتاب در آسمان شرقي يا غربي قابل رؤيت است.

در برخي موارد تا مدتي پس از طلوع آفتاب نيز در آسمان ظاهر مي‌ماند. مدار اين سياره به دور خورشيد بيضي شكل بوده و حداقل فاصله‌اش از خورشيد 5/106 ميليون كيلومتر و حداكثر دوري آن از خورشيد 108 ميليون كيلومتر است. اين سياره هر چندين سال يك بار از مقابل خورشيد به شكل قرص سياره رنگي عبور مي‌كند.

زهره در هر 243 روز بك بار بر گرد خود ولي برعكس حركت مستقيم سيارات مي‌چرخد به طوري كه طلوع خورشيد از مغرب سياره صورت گرفته و در مشرق نيز غروب مي‌كند. درجه حرارت روزها به شدت بالا مي‌رود و به حدود 475 درجه مي‌رسد به طوري كه از دماي سياره عطارد نيز بيشتر مي‌شود. علت اين مسئله را مي‌توان در پوشش غليظ جوي و ايجاد اثر گلخانه‌اي در سطح اين سياره جستجو نمود. ليكن در سمت شب و تاريك آن دما همچون عطارد به شدت كاهش نمي‌يابد بلكه با توجه به طوفانهاي جوي و جابجا شدن حرارت از 2 بخش شب و روز دما در شب به شدت كاهش پيدا نمي‌كند.

از درون تلسكوپ اين سياره به صورت يك قرص درخشان مشاهده مي‌شود در مشاهدات نزديكتر به كمك سفينه‌هاي «مارينرم10» و «ونرا» جو آن بسيار متحرك وطوفاني گزارش شده است كه محاسبه حركت دوراني سياره را مشكل مي‌سازد، البته به كمك ارسال امواج راديويي به لبه‌هاي اين سياره و با استفاده از قانون فيزيكي دوپلر دانشمندان متوجه چرخش وارونه اين سياره گشته‌اند. جو اين سياره عمدتاً از گاز دي اكسيد كربن تشكيل شده و گاز ازت و اسيدسولفوريك نيز است باعث فشاري حدود 100 برابر فشار جو بر زمين شده است. سطح اين سياره از وراي ابرها غير قابل ديدن است و نقشه‌برداري‌هايي كه به كمك پوشش راداري از سطح اين سياره شده، نواحي پست و مرتفع اين سياره را نشان داده است. برخي از ارتفاعات به شكل مخروط‌هاي آتشفشاني نيز در اين نقشه‌برداري‌هاي راداري ظاهر شده است.

سفينه روسي ونراي 9 و ونراي 10 كه در اكتبر 1975 بر سطح اين سياره نشستند در مدت كوتاهي تصاويري از سطح سنگلاخي سياره مخابره نموده قطعه سنگهاي پراكنده در ابعاد 30ـ40 سانتيمتري با سايه‌هاي متمايز و بعضاً سنگهاي سطحي در همه جا پخش شده بودند.

اين سياره با دارا بودن حرارت سطحي بسيار بالا، فشار جوي شديد نبود آب و اكسيژن لازم محل مناسب و قابل توجهي براي هيچ موجود زنده‌اي نيست.

 

 

 

 

زمین

سومین سیاره از خورشید، زمین است که مابر روی آن زندگی می کنیم. این سیاره از فضابه رنگ آبی دیده می شود. از نظر قطر و جرم، وهمچنین از نظر فاصله با خورشید سومین سیاره محسوب میشود

به طور متوسط 150 میلیون کیلومتر از خورشید فاصله دارد. این سیاره در یک مدار بیضی شکل در مدت 365 روز و6 ساعت یک بار دور خورشید می گردد. هر یک شبانه روز آن،نزدیک به 24 ساعت طول می کشد.

این سیاره همچون زهره و مریخ دارای جو است(یک پنجم اکسیژن وچهار پنجم نیتروژن) که امکان حیات را برای گیاه و حیوان و انسان فراهم آورده است.  

بیش از دو سوم زمین را آب فراگرفته است. یک سوم آن را هم خشکی ها به صورت قاره ها تشکیل داده اند. روی خشکیها رشته کوهها و نواحی پست جلگه ای فراوان دیده می شود. مرتفع ترین نقطه ی خشکی نزدیک به 9 کیلو متر از سطح دریا بلندتر است. عمیق ترین قسمت دریاها در مجاورت جزایر فیلیپین در اقیانوس آرام است. عمق این ناحیه حدود 11 کیلومتر از سطح دریاست.

زمین در اطراغف خود یک میدان ضعیف مغناطیسی دارد و عقربه های مغناطیسی نسبت به آن حساس است.

وجود جو با فشار یک اتمسفر در اطراف زمین ریزشهای جوی و حداقل دمای 70- و حد اکثر 60+ درجه ی سانتیگراد تنوع خاصی به این سیاره بخشیده و آن را از هر جهت بین سیارلت دیگر ممتاز ساخته است. مهمتر از همه وجود انسان است که در هیچ یک از سیارات دیگر دیده نشده و بر استثنایی بودن این سیاره افزوده است.

سیاره ی زمین با قطر 12750 کیلومتر یک سیاره ی نسبتا کوچک محسوب می شود. خورشید در یکی از کانون های مدار بیضی شکل زمین به طور متوسط در فاصله ی 150 میلیون کیلومتری قرار گرفته است.

زمین حرکات چندگانه ای دارد که مهمترین آنها عبارت اند از:

الف) حرکت انتقالی زمین به دور خورشید

ب) حرکت وضعی

(البته حرکت زمین به همراه خورشید و دیگر سیارات در میان خوشه ی محلی ستارگان هم هست، که سرعت این حرکت به 20 کیلومتر در ثانیه هم می رسد.) 

زمین در اطراف خود یک میدان جاذبه ی نسبتا قوی دارد که با همین جاذبه، ماه را در اطراف خود نگه می دارد. (سرعت گریز حداقل 11 کیلومتر در ثانیه است)

علاوه بر این میدان، یک میدان مغناطیسی نسبتا ضعیف هم در اطراف این سیاره وجود دارد که اجازه نمی دهد ذرات باردار و پرانرژی خورشید به سطح زمین برسد؛ بلکه جذب قطب های مثبت و منفی زمین می شوند. 

 

قطبين شمال و جنوب زمين با قطبين مغناطيسي آن منطبق نيست، بلكه در نزديكي يكديگر قرار دارد، ميدان مغناطيسي زمين را معلول جريانهاي آهن مايع در هستة زمين مي‌دانند. از اين ميدان و قطب‌نما براي حركت در دريا كه دريانوردان پيشتر از آن استفاده مي‌كردند. از اثرات مهم ماه بر زمين ايجاد جزر و مدر در سطح درياهاي زمين است كه جاذبه ماه موجب آن است، هرچند سال يكبار ماه در مقابل خورشيد قرار مي‌گيرد  و براي زميني‌ها يك خورشيدگرفتگي يا كسوف ايجاد مي‌كند. ممكن است زمين نيز بر اثر ايجاد سايه خود بخشي يا همه ماه را بپوشاند كه در اين حالت ماه گرفتگي يا خسوف حاصل مي‌شود.

ماه چون از خود نوري ندارد ممكن است بخش‌هايي از نيمكره تاريك آن در مقابل ما قرار گيرد. با جابجايي ماه به دور زمين گاهي مقدار بيشتري از سطح روشن ماه را مي‌بينيم و گاهي قسمت كمتري از آن را، بنابراين ماه از حالت باريك هلالي تا قرص كامل خود را طي شبهاي متوالي به چشم ما مي‌رساند.

مهمترين پديده، در سطح زمين پيدايش حيات بخصوص انسان است . انسان به عنوان يك موجود هوشمند كه تاكنون نظير آن در هيچ جاي ديگر منظومه شمسي و كيهان يافت نشده تغييرات زيادي را در سطح سياره زمين ايجاد نموده است.

انسان به كمك قوه تفكر خود به اكتشافات و اختراعات زيادي دست يافته است و در عين حال خود را متعهد به آفريدگار اين جهان مي‌داند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ماه- تنها قمر زمین

 سياره زهره، خواهر زمين نام‌گذاري شده است، ماه بعنوان قمر زمين، دختر اين سياره ناميده شده است. هر جرمي كه به دور ستاره بچرخد سياره و هر جرمي كه به دور يك سياره بگردد، قمر آن سياره گفته ميِ‌شود.

سيارات اول و دوم هيچ قمري ندارند، ليكن از سومين سياره اقمار حضور پيدا مي‌كنند. در منظومه شمسي دهها قمر كوچك و بزرگ وجود دارد، بسياري از اقمار از نظر حجم و اندازه نسبت به سياراتشان بسيار كوچك هستند. با قطرهايي كمتر از 1000 كيلومتر، برخي از آنها به صورت كوههاي پرنده و به دور سياره خود مي‌چرخند.

 قمر زمين از نظر حجم و اندازه نسبت به زمين بسيار بزرگ مي‌نمايد، از اين رو برخي از دانشمندان اين دو جرم را به صورت يك سيستم نگاه مي‌كنند و به سيستم زمين ـ ماه معروف كرده‌اند. كه اين دو جرم به دور مركز ثقل مشتركشان مي‌گردند.

ماه با جرم كمتر از 81/1 جرم زمين در حداقل فاصله 360 هزاركيلومتري و يا در حداكثر فاصله 400 هزاركيلومتري از زمين قرار دارد كه به  دور كره زمين مي‌چرخند.

اين جرم با قطر 3480 كيلومتر  هر 5/29 روز يكبار، يك دور به گرد زمين مي‌چرخد.

در نگاه ساده به ماه بخشهاي تيره رنگ و قسمت‌هايي از ماه، روشن ملاحظه مي‌شود.

اين بخشهاي تيره را اول بار گاليله به نام دريا يا «ماريا» نام گذاشت، چون تصور مي‌كرد اقيانوسها و درياهايي بر سطح ماه قرار دارند، ليكن با توجه به ساخت تلسكوپ‌هاي قوي و مسافرت‌هاي فضايي و عكسهاي ارسالي از سطح ماه معلوم گرديد كه سطح ماه شامل جلگه‌هاي هموار، رشته كوهها و گودالهاي كوچك و بزرگ است. اين اشكال همواره ثابت است چون عامل فرسايش در سطح ماه چندان حضور ندارد، به همين جهت نقشه‌هاي كوچك و بزرگي با طرح ثابت از سطح ماه ترسيم شده است و بر گودالهاي بزرگ آن، دانشمندان اسامي خاصّي از منجمين، فيزيكدانان قديم و جديد را نامگذاري نموده‌اند.

كره ماه هر 5/29 روز يكبار، يك دور به دور زمين مي‌چرخد ولي قبل از اين مدت يك بار به دور محور خود چرخيده است كه مدت 3/1 27 روز طول مي‌كشد. 

به علت اينكه ماه در گردش خود حول زمين، به دور سياره‌اي مي‌چرخد كه خودش در حال حركت و جلورفتن است، لذا از مجموع اين دو حركت ماه يك مسير مارپيچ را در اطراف زمين طي مي‌كند.

در اين مسير مارپيچ ماه زماني به ما نزديك است و زماني از ما دورتر مي‌شود، بنابراين فاصله متوسط ماه از زمين كمي بيش از 380 هزار كيلومتر است. مدار ماه به دور زمين با صفحه مدار زمين  لذا در هر ماه و هر گردش كره ماه به دور زمين يك خسوف و كسوف رخ نمي‌دهد.

زماني نيز سايه زمين، شب هنگام روي كره ماه مي‌افتد و بخشي يا تمام ماه سياه و يا مسي رنگ مي‌شود. علاوه بر ايجاد خسوف و كسوف، ماه تأثيرات ديگري نيز بر زمين دارد. مشخص شده است كه هر 6 ساعت يك بار در شبانه روز آب درياها و اقيانوسها بطور متوالي مد و جز پيدا مي‌كند كه اين خود به علت جاذبه جرم نزديكي مثل ماه به كره زمين است. كرة ماه، آتمسفر زمين، و حتي بخشي از سطح زمين را كه در مقابل ماه قرار دارد اندكي به سمت بالا مي‌كشد.

در بخشهایي از سطح ماه را رشته كوههاي مرتفع و يا كم ارتفاع، منفرد و يا زنجيره‌اي ساخته‌اند كه حداكثر تا 8 كيلومتر ارتفاع دارند. در ميان اين گونه نواحي هموار و ناهموار هزاران گودال يا حفره (كريتر Crater) وجود دارد كه نتيجه هزاران برخورد شهابسنگي با سطح ماه است.

برخي از آنها بسيار ريز در حد قطر دانه‌هاي گرد و غبار، برخي در حد چندين ده كيلومتر قطر دارند. به علت نبودن جو، باد، باران و ...، هيچگونه فرسايشي در سطح اين كره جريان ندارد، لذا شكل ناهمواريها ثابت مي‌ماند امروزه دانشمندان، بر روي نقشه‌هاي كره ماه، نام برخي از منجمان را بر اين گودالهاي بزرگ منظور نموده‌اند، يكي از اين حفره‌هاي بزرگ بنام تيكو، ديگري بنام كپرنيك، و يكي ديگر به نام خواجه نصيرالدين طوسي و از اين قبيل است.

در دهه 1970 نزديك 10 نفر از فضانوردان بر سطح ماه فرود آمدند و در سطح آن راهپيمايي نمودند، آزمايشات زيادي انجام دادند و تقريباً همه گونه اطلاعاتي را كه بشر فكر مي‌كرد به كمك فرستادن ماهواره‌ها و فضانوردان امروزه جمع‌آوري شده است حتي چند كيلويي از سنگ، و شن و خاك ماه را براي انجام آزمايشاتي به زمين مي‌آوردند. اين كره نخستين جرم آسماني است كه توسط انسان فتح شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مریخ(بهرام)

مريخ چهارمين سياره از خورشيد است و بطور متوسط 228 ميليون كيلومتر از آن فاصله دارد، اين سياره همسايه بالايي زمين است گاهي به ما نزديك مي‌شود و به حدود 56 ميليون كيلومتري ما مي‌رسد و گاهي به فاصله دور 397 ميليون كيلومتري مي‌رسد.

از جهاتي شبيه به زمين است. يك شبانه‌روز آن حدود 5/24 ساعت طول مي‌كشد و محور گردش آن نسبت به خط عمود بر صفحه انتقالي 24 درجه است.

يك سال آن 687 روز و قطر آن 676 هزار كيلومتر است. به علت دوري از خورشيد حداقل دماي آن به 100 درجه و حداكثر آن به 27 درجه سانتيگراد مي‌رسد.

سرعت گريزازسطح آن به 1/5 كيلومتر برثانيه است و جوي رقيق دارد كه 200 مرتبه جو زمين غليظ‌تراز جو آن است. فشار اين جو رقيق حدود5 ميلي باراست (جو زمين 1000ميلي بار است). در جو آن گازهايco2  o2, N2 و كمي H2o و گازهاي بي‌اثر است.

از ميدان ضعيف مغناطيسي برخوردار است. در سطح آن دهانه‌هاي شهابسنگي، مخروط‌هاي آتشفشاني، جلگه‌ها، دره‌ها فراوان ديده مي‌شود.

داراي دو قمر فوبوس و ديموس است، فوبوس در هر 2/1 7 ساعت سياره را يك دور مي‌زند و به سرعت و سريع مي‌چرخد و به همين علت به نظر مي‌آيد كه فوبوس از غرب سياره طلوع كرده و در شرق غروب مي‌كند. اين قمر در فاصله 5900 كيلومتري از سياره قرار دارد، ابعاد اين قمر بي شكل 19×21×27 كيلومتر است. قمر ديموس كه در فاصله دوري از سياره قرا ردارد آرام‌تر مي‌چرخد، ابعاد آن 12×11×15 كيلومتر است و در هر 30 ساعت و 18 دقيقه يك بار دور سياره مي‌چرخد. ولي چون خود مريخ در مدت 5/24 ساعت يك دور، دور خودش مي‌چرخد، لذا حركت اين قمر از افق تا افق ديگر حدود 3 روز كامل طول مي‌كشد.

اين قمر حدود 25000 كيلومتر از مريخ دور است، ديموس از سطح مريخ بسيار كوچك بنظر مي‌رسد.

آخرين سياره سنگي كه بر گرد خورشيد مي‌چرخد مريخ يا بهرام يا مارس (خداي جنگ) است. اين سياره در مدار بيضي شكلي در حداقل فاصله 207 و حداكثر فاصله 248 ميليون كيلومتر از خورشيد به گرد آن طي حدود 2 سال ما زميني‌هاي مي‌چرخد. سرعت انتقالي آن كمتر از زمين بوده و به 24 كيلومتر در ثانيه مي‌رسد.

طول روز و شب آن مشابه زمين حدود 5/24 ساعت است اين سياره قطر قطبي آن كوتاهتر از قطر استوايي آن است و اختلافشان به حدود 30 كيلومتر مي‌رسد. با توجه به ميزان انحراف محوري گردشي آن نسبت به سطح انتقالي آن، كه مشابه زمين است از تغيير دماي سطحي در هر دو نيمكره به‌طور متناوب برخوردار است و تغييرات فصلي آن در ديدارهاي تلسكوپي مشخص است، زماني كه قطب شمال آن از توده يخي وسيعي برخوردار است در قطب جنوب به علت گرم بودن نسبي وسعت يخهاي قطبي كمتر است. دماي نواحي استوايي به حدود 27 درجه سانتيگراد مي‌رسد و در نواحي يخبندان قطبي حداقل به 100 درجه سانتيگراد تقليل مي‌يابد. رقيق بودن جو، اختلاف دما را در طول شب و روز بسيار زياد نموده است و تبادل حرارت كمتر صورت مي‌پذيرد. سفينه مارينر كه در سال 1344 شمسي به مريخ روانه شد اطلاعات جالبي به همراه صدها عكس به زمين مخابره نموده است.

به علت خروج گازهاي فراوان از دهانه‌هاي آتشفشاني مريخ در اطراف سياره، جو و آتمسفري ايجاد نموده است. ليكن به علت جرم كم سياره و جاذبه ضعيف آن، فشار جو و غلظت آن نسبت به جو زمين بسيار كمتر است، فشار معادل 5 ميلي بار در سطح مريخ و غلظت آن 2000/1 غلظت در جو زمين است.

وجود گاز co2 به مقدار نسبتاً زياد در جو و سرد شدن هوا در فصل زمستان، اين گازها به صورت يخ خشك بر قطبين سياره نازل شده كه از روي زمين به كمك تلسكوپ به نظر يخ و برف معمولي به نظر مي‌آمد. ليكن بعدها معلوم شد كه اين يخها همان دي اكسيد كربن جامد است كه بعد از گرم شدن هوا، دوباره به جو برمي‌گردد. بعد از وجود گاز co2 در جو، گاز o2 و ازت نيز مشاهده شده است، وجود تغيير رنگ‌هاي سفيد، قرمز خاكستري در سطح مريخ كه به كمك تلسكوپ از روي زمين مشاهده مي‌شد، به همراه خطوط تيره‌رنگ كانال مانند دانشمندان را بر آن داشت كه روي اين سياره بيشتر كار كنند. ارسال مريخ نشين‌هاي دوگانه در دو سوي مريخ به نامهاي «وايكينگ1» و «وايكينگ 2» در سال 1354 اطلاعات ذيقيمتي را براي دانشمندان به ارمغان ‌آورد.

وايكينگ‌ها مجهز به دوربين تصويربرداري، ضبط صداها، و آزمايشگاه خاك بودند، خاك مريخ را به چند صورت مورد آزمايش قرار دادند، خاك بسيار فعال بود كه در مقابل آب واكنش نشان مي‌‌داد، ليكن بعد از همه آزمايشات معلوم گرديد هيچ موجود زنده‌اي در خاك مريخ حتي به صورت بسيار ابتدايي آن وجود ندارد. البته اين آزمايش‌ها همچنان ادامه دارد و ماهواره‌هاي ديگري اين روند را ادامه مي‌دهند.

در سطح اين سياره چندين قله بلند آتشفشاني وجود دارد كه بلندترين آن قله 24 كيلومتري «اُليمپوس» است.

وجود دره‌هاي عميق، بسيار عريض و در امتداد چندين هزار كيلومتري گستردگي حكايت از يك فرسايش آبي قوي و بلندمدت دارد، ليكن امروزه هيچ اثري از آب در اين سياره مشخص نشده است.

شايد در گذشته شرايط اقليمي بطور ديگري بوده، برخي از دانشمندان معتقدند وجود لايه‌هاي يخ در زير خاك و اصابت شهابسنگ‌ها در جاي جاي اين سياره سبب ذوب يخ‌ها و ايجاد جريانهاي سيلابي شده است و اينگونه كانالها و دره‌هاي عميق و طويل را ايجاد نموده است.

 

به علت سرخ رنگ بودن خاكهاي اين سياره، معمولاً تصوير آن از درون تلسكوپ و يا حتي رويت با چشم غيرمسلح كمي قرمزرنگ به نظر مي‌آيد. از اين جهت در قديم اسم آن را «مارس» يا «خداي جنگ» گذاردند و با حضور آن در آسمان شب، پيش‌بيني جنگ و نزاع‌هايي را روي زمين مي‌دادند.


امروزه مشخص شده است كه اين سرخ رنگي، به علت وجود تركيبات آهن به مقدار فراوان در خاك اين سياره است.

 

 

 


فوبوس

 

دیموس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مشتری(برجیس)

بزرگترين سياره منظومه شمسي، مشتري يا ژوپيتر يا برجيس است كه در فاصله پنجم از خورشيد قرار گرفته است.  از اينجا به بعد سيارات حالت گازري پيدا كرده، بسيار بزرگ مي‌شوند، بسيار پرجرم، با چگالي كم، داراي اقمار زياد و حلقه هستند و اصولاً دنياهاي متفاوتي را از سيارات سنگي قبلي به دست مي‌دهند.

اين سياره بيش از 1300 بار از زمين بزرگتر، (قطر آن 11 بار بيشتر از قطر زمين است) جرم آن 388 بار بيشتر از جرم زمين و مشتري به تنهايي 5/2 بار سنگين‌تر از تمام سيارات و اقمار سياركهاي منظومه شمسي است.

اين سياره در يك مدار بيضي شكل نسبتاً كشيده‌اي از 740 ميليون كيلومتر تا 815 ميليون كيلومتر فاصله به دور خورشيد مي‌چرخد. يك شبانه روز آن 9 ساعت و 50 دقيقه محاسبه مي‌شود و يك دور كامل آن به گرد خورشيد 5/4332 روز يا 8/11 سال به طول مي‌انجامد. چگالي آن كم حدود 3/1 گرم بر سانتيمتر مكعب است. به علت سرعت دوراني زياد و گازي بودن اين سياره قطر استوايي آن 800/142 كيلومتر است در حالي كه قطر قطبي آن حدود 200/134 كيلومتر مي‌باشد. ميزان تمايل محور اين سياره به 3 درجه مي‌رسد در حاليكه تمايل محور چرخشي زمين نسبت به خط عمود بر صفحه حركت انتقالي زمين 5/23 درجه است. اين سياره به حدي پرجرم و گرانش آن زياد است كه با سرعت 60 كيلومتر بر ثانيه مي‌توان از سطح آن گريخت. سرعت مداري سياره حدود 13 كيلومتر بر ثانيه است كه به گرد خورشيد مي‌چرخد، سيارات هرچه از خورشيد فاصله مي‌گيرند، از سرعت مداري آن كاسته مي‌شود.

اين سياره از حدود 300 سال پيش مورد مطالعه با تلسكوپ قرار گرفته است. نخستين بار گاليله اين سياره را مشاهده نمود و تصوير نسبتاً دقيقي از آن را رسم نمود. 4 قمر در اطراف آن قابل رؤيت بود كه امروزه به اقمار گاليله معروف شده است. نزديكترين و كوچكترين آنها، قمر «يو» يا «آيو» است. در سفر اخير سفينه‌‌هاي وينجر در سال 1979 اطلاعات جديدي از اين اقمار به دست آمد، گرچه درمورد اقمار 4گانه مشتري ستاره‌شناس ديگري قبل از گاليله به آنها توجه كرده بود (سيمون ماريوس)، ليكن امروزه معلوم شده است كه در اين قمر فعاليت‌هاي آتشفشاني نسبتاً زيادي وجود دارد. اين قمر آتشفشاني، سنگي است . قمر «اروپا» از لايه يخ احتمالاً ساخته شده «گانيميد» و «كاليستو» ممكن است ذخايري در زير سطح از آب فراواني داشته باشند.

اطراف اين سياره را يك حلقه سنگي احاطه نموده است كه از روي زمين قابل رؤيت نبوده و تنها سفاين وينجر 1و 2 از پشت سياره توانستند اين حلقه را ببينند و عكس بگيرند.

در مشاهده تلسكوپي سياره جو فوقاني اين سياره قابل رؤيت است، داراي لايه‌هاي تيره رنگ به موازات استواست نوارهاي قهوه‌اي رنگ را كمربند (belt) و نوارهاي سفيد را حلقه يا (Zone) گويند. فشار جوي در حلقه‌ها زياد و فشار در كمربندها كم است. در اين قسمت‌ها گاز خرمايي رنگ آمونياك NH3 و در نوارهاي سفيدرنگ – گازهاي cH4 متان با سرعت زيادي در اطراف سياره مي‌چرخند.

اين سياره گازي شكل براساس محاسباتي كه صورت گرفته در حال سردشدن و كوچك شدن است و يكي از منافذ خروج حرارت سبب ايجاد لكه بزرگ و سرخرنگي در جو اين سياره شده است. اين لكه كه به Red spot يا چشم مشتري معروف است به طور 30 تا 40 هزار كيلومتر و عرض 14 هزار كيلومتر گسترده است و از زمان رؤيت آن در 300 سال پيش تاكنون قابل رؤيت است. اين لكه بسان يك گردباد عظيم در حال چرخش است و يك مركز پرفشار را تشكيل داده است.


سردشدن سياره در طول قرون و اعصار حجم آن را كم نموده و به سرعت دوراني آن خواهد افزود. سياره مشتري خود از گازهاي H هيدروژن و He  هليوم ساخته شده است و هرچه به عمق آن پيش برويم بر فشار و حرارت دروني آن افزوده مي‌شود. در اعماق حدود 1000 كيلومتري از سطح سياره فشار اتم‌هاي هيدروژن بر يكديگر (حدود 5600 برابر فشار جو زمين است)، دما را به شدت بالا برده و كم‌كم هيدروژن‌ها را از حالت گازي به حالت مايع منتقل مي‌كند. باز در اعماق بيشتر فشار هيدروژن به حدي مي‌رسد كه اين مايع به حالت هيدروژن فلزي مايع بدل شده كه يك هادي يا رساناي الكتريسيته است و چرخش سياره مشتري سبب ايجاد يك ميدان الكترومغناطيس قوي در اطراف اين سياره مي‌شود. اين ميدان در اطراف سياره بسيار وسيع است، آن سوي مشتري كه رو به خورشيد است قدرت ميدان به حدود 6 برابر شعاع مشتري مي‌رسد و از سمت پشت سياره صدها برابر شعاع مشتري اين ميدان امتداد دارد. قطبين اين سياره برخلاف قطبين زمين ـ جنوب و شمال ـ است.

 


گانیمد- بزرگترین قمرمنظومه ی شمسی

 

 

اروپا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

زحل(کیوان)

زحل اندكي كوچكتر از مشتري ششمين سياره از منظومه شمسي است. گاليله نخستين كسي بود كه اين زيباترين جرم آسماني را رويت نمود. زحل با حلقه‌هاي اطرافش زيبايي دوچنداني را براي خود تدارك ديده است. اين سياره گازي، 95 بار بيشتر از زمين جرم دارد و حجم آن 752 بار از زمين افزون‌تر است. چگالي آن برعكس خيلي كم و حدود 7/0 است داراي 30 قمر در اطراف حلقه با فواصل متفاوت قرار دارد. بطور متوسط يك ميليارد و چهارصد و بيست و هفت ميليون كيلومتر از خورشيد فاصله دارد، ليكن در حداكثر فاصله به 5/1 ميليارد كيلومتري از خورشيد مي‌رسد. اين سياره با سرعت 6/9 كيلومتر در ثانيه بر مدار خود به گرد خورشيد در مدت 5/29 سال (10759 روز) مي‌چرخد. سرعت گريز سياره به 6/35 كيلومتر در ثانيه رسيد. قطر اين سياره به 120 هزار كيلومتر مي‌رسد.

اين سياره به سرعت به دور خود مي‌چرخد و يك شبانه روز آن 10 ساعت و 15 دقيقه در نواحي استوايي به طول مي‌انجامد ولي نواحي قطبي آن به 10 ساعت و 40 دقيقه مي‌رسد. ناحيه استوايي سياره به علت سرعت زياد حالت تورم پيدا كرده و نواحي قطبي آن پَخ در آمده است. به همين علت قطر استوايي آن 6/120 هزار كيلومتر و قطر قطبي آن 000/108 كيلومتر است.

اين سياره علاوه بر تعداد زيادي قمر در اطراف خود، حلقه‌هاي زيادي آن را احاطه كرده است.

دانشمندان معتقدند در سيارات كه مواد موجود در حلقات به سبب گرانش داخلي، كم‌كم متراكم شده و قمر آن سياره را ايجاد نموده است، ليكن هرگاه گرانش قوي‌تر سياره مانع از تراكم مواد درون حلقه‌ها بشود، حلقه به صورت قمر در نخواهد آمد.

 

 

 

دانشمندان وجود حلقات اطراف زحل را به اين ترتيب توجيه مي‌كنند:

ـ حلقه‌ها از بالاي جو فوقاني سياره شروع شده و تا حدود 230 هزار كيلومتري سياره امتداد يافته‌اند، ضخامت آنها نسبت به وسعت حلقه‌ها بسيار ناچيز است (حدود 160 كيلومتر) اين حلقات از قطعات يخ، (متان يخ زده ـ آب يخ زده و يخ خشك ) و هزاران هزار قطعه سنگ و سنگريزه تشكيل شده‌اند.

ـ داخلي‌ترين حلقه D ناميده مي‌شود و سپس حلقه‌ها C و B و A   قرار دارند.  در اطراف حلقه A  حلقه F بيروني‌ترين آنهاست، البته حلقه‌هاي نازك و بسيار دوردست G و E  نيز كشف شده‌اند.

در ميان اين حلقه‌ها كه از قطعات يخ و سنگ تشكيل شده شكاف‌هاي متعددي موجود مي‌باشد. نخستين بار «ژان دومينيك كاسيني» منجم فرانسوي بين حلقه A و B شكاف و فاصله‌اي را كشف كرد كه بعدها به نام شكاف كاسيني معروف شد. اين شكاف فاصله‌اي حدود 400 كيلومتر حداكثر بين حلقه A و B است.

خود حلقه A نيز داراي شكاف باريك ديگري است كه به افتخار كاشف آن «اِنكه ـ  Enke » ناميده شده است. البته مواد كم تراكم‌تري نيز در اين شكاف‌ها وجود دارد.

اين حلقه‌ها هرچه به سياره نزديك‌تر ‌شوند بر طبق قوانين كپلر سريعتر به دور زحل مي‌چرخد. اين سرعت مواد حلقه‌ها از 2 تا 15 ساعت يك بار به دور حلقه تغيير مي‌كند. البته چنانچه مدت گردش هر يك از اقمار مضربي از سرعت مواد حلقه‌ها به دور سياره باشند سبب جذب وكشيده شدن مواد به سوي آن قمر شده و شكافي كم‌كم در ميان آن حلقه ايجاد مي‌كند. نظير شكاف كاسيني كه علت آن را به وجود قمر «ميماس» در پشت حلقه   A نسبت مي‌دهند. اين حلقه‌ها كه علت آن را به وجود قمر «ميماس» در پشت حلقه A نسبت مي‌دهند. اين حلقه‌ها معمولاً نيم شفاف بوده بطوري كه نور ستارگان از لابلاي حلقه‌ها مي‌تواند معمولاً نيم شفاف بوده بطوري كه نور ستارگان از لابلاي حلقه‌ها مي‌تواند به صورت كم و بيش عبور كند. در خارج از حلقه‌ها، قمرهاي سياره زحل آغاز مي‌شوند، بزرگترين آنها قمر تيتان Titan است. كه جو ضعيفي هم در اطراف خود دارد. از ديگر اقمار، قمر «ميماس»، «ري آ»، «ديون»، «تتيس» و «انسلادوس» است، برخي از اين اقمار قمرك‌هايي نيز آنها را همراهي مي‌كند.

جرم زحل به حدي زياد است كه اين اقمار را تا فاصله بيش از يك ميليون كيلومتري در پيرامون خود نگه داشته است. سياره زحل را نيز جوي از هيدروژن، هليوم، آمونياك، و ديگر گازها  تشكيل داده است و به دور سياره بطور سرسام‌آوري مي‌چرخند، ايجاد سايه حلقه‌ها روي جو سياره و اختلاف دماي حاصل سبب جريانها و طوفانهايي نيز مي‌شود.

لكه بزرگي مانند لكه قمر مشتري در جو سياره زحل ديده مي‌شود كه 3000 كيلومتر قطر آن است و با سرعت حدود 110 كيلومتر در ساعت در حركت است.

خود سياره نيز از هيدروژن و هليوم تشكيل شده و از چگالي اندكي (7/0) برخوردار است.

وجود تغيير هيدروژن گازي به هيدروژن مايع فلزي در زحل نيز در عمق 3200 كيلومتر در فشار 3 ميليون اتمسفر صورت مي‌گيرد كه باز محيط آبگونة هيدروژن در زحل سبب ايجاد ميدان قوي مغناطيسي در اين سياره نيز مي‌شود. محور مغناطيسي اين سياره بر محور جغرافيايي آن تقريباً منطبق است.

زحل را از قديم مي‌شناختند و به نام‌هاي ساترن و كيوان نيز معروف مي‌باشد. اين سياره معمولاً شبهاي تابستاني و پاييز در آسمان به صورت كم‌فروغ و آرام مشاهده مي‌شود.

 

 


                 تیتان

 

 

 

 

 

 

 

 

اورانوس

هفتمين سياره از خورشيد، سياره اورانوس است كه در فاصلة متوسط دوميليارد و 870 ميليون كيلومتري خورشيد قرار گرفته است. سياره‌اي است كه براي نخستين بار ويليام هرسل انگليسي آن را در سال 1781 درون تلسكوپ خود يافت. او متوجه شد كه يك ستاره‌اي را مشاهده مي‌كند كه داراي قطر كوچكي است و او را در ترديد فرو برد. تحقيقات بعدي او سبب شد هفتمين سياره را كشف كند. اين سياره هر 84 سال يك بار يك دور به گرد خورشيد مي‌چرخد. و اين مدار طولاني را با سرعت 8/6 كيلومتر در ثانيه طي مي‌كند. اين سياره نيز گازي بوده و در مدت 17 ساعت و 5 دقيقه يك بار به خود مي‌چرخد. از نكات جالب اين سياره انحراف زياد محور اين سياره است. محور شمالي جنوبي اين سياره 98 درجه نسبت به حالت عمود بر صفحه گردش آن است، بنابراين قطب شمال آن رو به خورشيد است و نيمي از يك سال آن شب در قطب جنوب است. استواي اين سياره از مناطق سرد آن به شمار مي‌رود.

به نظر مي‌رسد جو سياره از گازهاي متان، آمونياك تشكيل شده و رنگ سبز آن كه از درون تلسكوپ به چشم مي‌خورد نتيجة وجود گاز متان است، قطر استوايي سياره حدود 51500 كيلومتر و قطر قطبي آن بيش از 49 هزار كيلومتر است. دماي سطحي آن از 200 درجه سانتيگراد زير صفر كمتر بوده و نور ضعيف خورشيد اندكي سطح آن را روشن مي‌كند.

تاكنون براي اين سياره 5 قمر در نظر گرفته مي‌شد كه از زمين قابل رؤيت است (به كمك تلسكوپ). ليكن سفر سفينه و يا جر2ـ10 قمر ديگر را در اطراف اين سياره كشف نمود. در نهايت در دو سال گذشته 6 قمر ديگر هم براي اين سياره كشف شده است.

در يك بررسي عبور سياره از مقابل يك ستاره اختفا معلوم گرديد كه در اطراف اين سياره 11 حلقه نازك وجود دارد كه هاله‌اي از غبار تيره رنگ ذغالي مانند، اين حلقه‌‌هاي نازك را پوشانده كه به هيچ وجه از روي زمين پيدا نيست بلكه به وجود آنها، از زمين پي برده شد و سفينه و ياجر وجود آنها تائيد نمود. نازكترين اين حلقه‌ها قطري حدود 10 كيلومتر و ضخيم‌ترين آن حدود 100 كيلومتر قطر دارد.

در اطراف سياره سرعت بادها بيش از 200 كيلومتر در ساعت است. نكته عجيب اين سياره وجود ميدان مغناطيسي قوي 50 بار قوي‌تر از ميدان مغناطيسي زمين است. و محور مغناطيسي آن نسبت به محور جغرافيايي آن 5/58 درجه اختلاف زاويه‌اي دارد. در هر حال اطلاعات دقيق‌تر اين سياره را  اخيراً سفينه و ياجر بدست داده كه مدت 37 روز اين سياره، و حلقه‌هاي آن را زير نظر داشته است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نپتون

حركات بي‌نظمي كه در مسير مدار سياره اورانوس مشاهده شد دانشمندان را بر آن داشت كه به وجود سيارة ديگري پي ببرند. نپتون تقريباً با مداد و كاغذ كشف شد. سياره نپتون از بسيار جهات شبيه به سياره اورانوس است.

قطر آن در استوا به 49 هزار و در نواحي قطبي به 48 هزار كيلومتر مي‌رسد در فاصله‌اي بطور متوسط 4 ميليارد و 495 ميليون كيلومتر از خورشيد قرار گرفته است، و با سرعت 5/5 كيلومتر در ثانيه حركت مي‌كند. يكسال اين سياره حدود 165 سال طول مي‌كشد، درحاليكه در هر 16 ساعت و 6 دقيقه يكبار به دور محور خود مي‌چرخد. سفينه و يا جبر، 6 قمر ديگر را علاوه بر 2 قمري كه از زمين كشف شده بود مشاهده نمود. اين سياره دورافتاده را 3 حلقه احاطه نموده است.

حلقه بيروني بيشتر شبيه پاره‌هايي از يك قوس است و حلقه نزديك به سياره قطري حدود 2500 كيلومتر را داراست، ممكن است مابين حلقه‌ها مواد غباري نازكي قرار داشته باشد، بيروني‌ترين قمر سياره نپتون در فاصله 5 ميليون و 511 هزار كيلومتري آن قرار دارد. بزرگترين قمر نپتون قطري معادل 2720 كيلومتر دارد.

رنگ اين سياره از درون تلسكوپ كمي آبي رنگ بوده و داراي سه لكه روشن و دائمي است، جو اين سياره را گازهايي همچون متان و هيدروژن تشكيل داده و بسيار فعال و پرسرعت به دور سياره مي‌چرخند.

اين سياره از ميدان مغناطيسي نسبتاً قويي برخوردار است. محورهاي مغناطيسي آن با محورهاي جغرافيائي داراي اختلافي حدود 50 درجه دارد و به نظر مي‌رسد اين سياره نيز مانند اورانوس در حال تغيير مكان جابجايي قطبي است.

 

چرخش قمرهاي مهم نپتون مانند «تريتون» و «نرييد» كه برخلاف گردش محور نپتون به دور آن مي‌چرخند. سبب شده دانشمندان حدس بزنند كه پس از پيدايش منظومه شمسي اين قمرها به اسارت نپتون درآمده است.

 

 

تریتان

 

 

 

 

www.toossky.com

www.parssky.com

www.nasa.gov

www.iaas.com

www.iranogum.blogsky.com

کتاب های:

E نجوم به زبان ساده

نوشته ی مایر دگانی

E شناخت مبانی نجوم

نوشته ی منصور ملک عباسی

E نجوم مقدماتي(جلد1)

نوشته ی صمد غلامي

E نجوم مقدماتي(جلد2)

نوشته ی صمد غلامي

E نجوم مقدماتي(جلد4)

نوشته ی صمد غلامي

E تئوري و مسائل نجوم

نوشته ی صمد غلامي

 

و

starry night CD





موضوع : دانستنیهای جغرافیا سوم, | بازدید : 311
برچسب ها : ,

ارسال شده در تاریخ : چهارشنبه 23 اسفند 1391 :: توسط : محسن
منوي اصلي
درباره وبلاگ
این وبلاگ جهت ارائه مطالب علوم اجتماعی و دروس دیگر مقطع راهنمایی ایجاد شده است و سعی می شود تازه ترین مطالب علوم اجتماعی و دروس دیگر را به زبانی ساده و قابل درک ارائه شود تا در صورتی که دانش آموزان عزیز نیز تمایلی به استفاده از این وبلاگ داشتند به راحتی از آن بهره مند شوند. ( محسن شایق دبیر علوم اجتماعی مقطع راهنمایی دزفول
آمار کاربران
نام کاربری :
رمز عبور :
ثبت نام عضو جدید
فراموشي رمز عبور

موضوعات
آرشيو مطالب
مطالب اخير
مطالب پربازدید
مطالب تصادفی
پیوندها
پیوندهای روزانه
خبرنامه
نظرسنجی
کدام تیم را بیشتر دوست دارید ؟
برچسبها
آمار وبلاگ
آنلاین : 1
بازدید امروز : 6
بازدید دیروز : 0
بازدید هفته گذشته : 6
بازدید ماه گذشته : 79
بازدید سال گذشته : 1025
کل بازدید : 128799
کل مطالب : 257
نظرات : 8
رنک گوگل :
جستجو
طراحی: مای تم - قدرت گرفته از: سرویس وبلاگدهی ایران